ԳՆԹՈՒՆԻՆԵՐ

Գնթունիների իշխանական տոհմը զգալի դերակատարություն է ունեցել միջնադարյան Հայաստանի քաղաքական, ռազմական կյանքում։ Պատմահայր Մովսես Խորենացու հաղորդման համաձայն՝ Գնթունիները նախարարական պատիվ են ստացել դեռևս՝ հայոց Վաղարշակ արքայի կողմից, ով Գնթունիների նահապետ Ձեռես իշխանին նշանակել է հայոց արքունիքի զգեստավորման գործակալ։ Նրանց տիրույթները նախապես ընդգրկում էին Գեղարքունիքի հյուսիսային հատվածը։ Հետագայում, Գնթունիերի տոհմային կալվածքը Այրարատ աշխարհի Նիգ գավառն էր։ […]

Կարդալ ավելին »

ԳԱԳԻԿ Բ ԲԱԳՐԱՏՈՒՆԻ

1041 թվականին մահացան Բագրատունյաց արքայատոհմի երկու գահակալները՝ թուլակամ Հովհաննես-Սմբատ Գ արքան (1020-1041) և նրա եղբայրը՝ Աշոտ Դ (1021-1041)։ Հայոց շահնշահ Հովհաննես-Սմբատ Գ ժառանգ չուներ․ նրա Երկաթ անունով որդին մահացել էր մանկահասակ տարիքում։ Ժառանգական իրավունքով Անվո գահը և Շահնշահի տիտղոսը պետք է անցներ Աշոտ Դ որդուն՝ 18-ամյա Գագիկին։ Սակայն քաղաքական խառնակ իրավիճակի պատճառով նա թաքնված էր։ […]

Կարդալ ավելին »

ԱՇՈՏ ՄՍԱԿԵՐ ԲԱԳՐԱՏՈՒՆԻ

Հայոց միջնադարյան պատմության մեջ միշտ չէ, որ թագավորական իշխանություն ենք ունեցել։ Հաճախ մեր հայրենիքը գտնվել է օտարի տիրապետության տակ։ Սակայն եղել են դեպքեր, երբ օտարի տիրակալությունն անվանական բնույթ է կրել և Հայաստանը թեև չունենալով թագակիր իշխանավոր, բայց ունենալով արժանավոր առաջնորդ եղել է լիարժեք անկախ երկիր։ Նման արժանավոր ու հզոր գործիչներից է նաև Ը-Թ դարերի հայոց […]

Կարդալ ավելին »

538-539 ԹՎԱԿԱՆՆԵՐԻ ՀԱՅՈՑ ԱՊՍՏԱՄԲՈՒԹՅՈՒՆԸ ԲՅՈՒԶԱՆԴԻԱՅԻ ԴԵՄ

387 թվականին Մեծ Հայքի թագավորությունը բաժանվեց երկու մասի։ Արևմուտքում՝ հռոմեական տիրակալության տակ գահ բարձրացավ Արշակ Գ (378/387-389), իսկ արևելքում՝ պարսկական տիրակալության տակ՝ Խոսրով Դ (385-388)։ Արևելյան Հայաստանում թագավորական իշխանությունը պահպանվեց մինչև 428 թվականը, իսկ Արևմտյան Հայաստանում․․․ շուտով գրվեց Հայաստանի պատմության ամենաամոթալի, Սև էջերից մեկը։ Հայոց Արշակ Գ արքան իր երկիրը կտակեց Հռոմին, հրաժարվեց հայոց գահից, […]

Կարդալ ավելին »

Կյուրիկյանների և Վիրա-աբխազական թագավորության հարաբերությունների պատմությունից

XI դարի կեսերին, Անիի անկումից հետո, Բագրատունյաց տոհմում առաջնության համար պայքար էր ընթանում Տաշիր-Ձորագետի Կյուրիկյան և հզորացող Վիրա-աբխազական թագավորությունների միջև: Կյուրիկյան թագավորությունը Դավիթ Անհողինի (990-1048/50 ) և նրա հաջորդի` Կյուրիկե II-ի (1048/50-1089) գահակալման առաջին շրջանում գտնվում էր հզորության գագաթնակետին: Կյուրիկյաններին հաջողվել էր իրենց ենթարկել Տփխիսի ամիրայությունը[1], Կախեթի թագավորությունը,  ուր 1038 թ-ին գահ բարձրացավ Դավիթ Անհողինի […]

Կարդալ ավելին »

ՀԱԿՈԲ  ՄԵՂԱՊԱՐՏ

1513 թվականին, Վենետիկում Հակոբ Մեղապարտի ջանքերով տպագրվեց հերթական գիրքը՝ ,,Պատարագատետրը,, որի հիշատակարանում տպագրիչը գրեց. «Այս սուրբ տառերը գրվեցին 1513-ին Վենեժ աստվածապահ քաղաքում, որ է Վենետիկ՝ Ֆրանկստան, Մեղապարտ Հակոբի ձեռքով, Ով որ կարդա, թող մեղքերիս թողություն խնդրի աստծուց»: Մինչ այդ՝ 1512 թվականին, նույն երախտավորի ջանքերով լույս տեսավ առաջին հայոց տպագիր գիրքը՝ ,,Ուրբաթագիրքը,, որում ցավոք, հիշատակարան չկար, […]

Կարդալ ավելին »

ՀԱՅԱՍԱ ԱԶԶԻ

Առաջավոր Ասիայում կարևոր դերակատարություն ունեցած երբեմնի այս զորեղ պտությանը խորհրդային պատմագիտությունը սոսկ ցեղային միություն էր կոչում, շեշտելով նաև, որ մեր՝ հայերիս ինքնանունն առաջացել է Հայասա–Ազզիից: Սակայն շատ խորհրդային պատմաբաններ փորձել են կասկածի տակ դնել Հայասայի հայկական պետություն լինելու փաստը։ Իրականում, երկրի անունն անգամ անվիճելիորեն փաստում է Հայասայի հայկականությունը։ Հայ արմատն է և խեթերեն Սա վերջածանցը։ […]

Կարդալ ավելին »

ԳՐԻԳՈՐ  Թ  ՄՈՒՍԱԲԵԿՅԱՆՑ

Գրիգոր Թ Մուսաբեկյանցն ամենայն հայոց վերջին կաթողիկոսն էր, որ աթոռակալեց Կիլիկիայում։ Նա էլ իր բարոյական նկարագրով ու հակահայ կեցվածքով չէր տարբերվում իր նախորդներից․․․ Գրիգոր Թ Մուսաբեկյանցի ծննդավայրը և ծննդյան թվականն անհայտ է: Ինչպես իր նախորդները, սա էլ իր վարքով ու էությամբ ոչ միայն չէր վայելում հայության սերն ու հարգանքը, այլև  հեղինակազրկված էր: Նրա կաթողիոսական իշխանությունը […]

Կարդալ ավելին »

ԶՈՒԼ  ՂԱՌՆԱՅՆ

Զուլ Ղառնայնի անունն այսօր հայտնի է միայն Հնդկաստանում։ Եվ ցավոք, քչերը գիտեն, որ այս տաղանդավոր  մարդը հայ է։ Նրա կյանքը նման է հեքիաթի և արկածներով է լի։ Հայերը Հնդկաստան ելումուտ են արել վաղնջական շրջանից։ Իսկ գաղութներ հիմնել  են 16-րդ դարից սկսած։ Մեծ Մողոլների տիրակալ Շահ Ագբարը հայերին մեծ արտոնություններ շնորհեց, առանց մաքս առևտրու անելու և […]

Կարդալ ավելին »

ԽԱՂԲԱԿՅԱՆՆԵՐ

Խաղբակյանների տոհմը ծագում է Արցախի Խաչեն գավառից, քանզի պատմիչների հավաստմամբ, մեզ հայտնի առաջին զորականը այս տոհմից հենց կոչվել է Խաղբակ Խաչենցի: Նա սերում է Խաչենի Վախթանգյան անվանի տոհմից, որն էլ, իր հերթին, սերում է քաջն Առանշահիկներից: Մեզ հայտնի առաջին Խաղբակյանների՝ Խաղբակ Ա, Դլենի, Խաղբակ Բ նստավայրը Խաչենի Մեծառանք շրջանում էր՝ Դեռաքար գյուղում։ Սակայն խաղբակյաններն աստիճանաբար […]

Կարդալ ավելին »

ՎԱՂԱՐՇ  Բ

-Ուրիշները լոկ ապրել են, բայց ես ասում եմ, բայց ես ասում եմ, որ սա մահից հետո էլ ապրում է իր բարի անունով, քան շատերը թույլ թագավորներից: Մովսես Խորենացի   Մեր թվարկության սկզբին հայոց հզորագույն Արտաշեսյան թագավորությունն անկում ապրեց: Հայաստանն անցավ Հռոմի գերիշխանության տակ: Սակայն այդ վիճակը կարճ տևեց, քանզի 52 թվականին սկսված երկարատև պատերազմի արդյունքում […]

Կարդալ ավելին »

Թուրք – խորհրդային արշավանքը 1920 թվականին

1920 թվականի աշունը տագնապալի և ճակատագրական ժամանակաշրջան էր հայ ժողովրդի համար։ Հայաստանի հանրապետությունն անհավասար գոտեմարտի էր բռնվել թուրք հրոսակների դեմ։ Սեպտեմբերի 22-ին թուրքական զորքերը լայն ճակատով ներխուժեցին ՀՀ տարածք և գրավեցին Օլթին, Սարիղամիշը, Մերդենեկը, հոկտեմբերի 30-ին՝ առանց լուրջ դիմադրության՝ Կարսը, նոյեմբերի 7-ին՝ Ալեքսանդրապոլը։ ՀՀ կառավարությունն ստիպված էր ընդունել թուրքական վերջնագիրը և բանակցությունների նստել հաշտության համար։ […]

Կարդալ ավելին »

ՏՈՐՔ  ԱՆԳԵՂ

Ղազարոս Աղայանն այսպես է նկարագրում Տորք Անգեղին․ ․․․Տորքը չէր նման հասարակ մարդու, Այլ մի աժդահա և շատ ահարկու, Աչքերը կասես մի կապույտ ծով․ Ճաճանչավորված արևի լույսով․ Սև–սև ունքերը՝մութ ամպի նման՝ Բարդ–բարդ կուտակված աչքերի վրան․ Քիթը կորնթարդ իբրև մի բլուր, Ատամներն ուրագ, եղունգները թուր․ Կուրծքը կասենաս մի լանջ է լեռան, Մեջքը սարաժայռ, կռները գերան, Մի խոսքով՝ […]

Կարդալ ավելին »

ՍԵՊՈՒՀ

Նրա անունը Արշակ Ներսիսյան էր, սակայն այդ անուն-ազգանունով քչերը գիտեն նրան: Դրա փոխարեն՝ Սեպուհ անունը ահ ու սարսուռ էր պատճառում ոչ միայն թշնամիներին… այլ ամեն մի կարգազանցի, քանզի Սեպուհի ձեռքը չէր դողում՝ պատժելու ամեն մի կարգազանցություն, օրինազանցություն: Նա վրիժառու և պատժիչ բազուկ էր…   Արշակ Ներսիսյանը ծնվել է 1872 թվականի ապրիլի 20-ին, Արևմտյան Հայաստանի Բաբերդ […]

Կարդալ ավելին »

ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ  ՔԱՋԱԶՆՈՒՆԻ

-Իբրև արևելցի՝ հակված եմ եղել երազելու և փիլիսոփայելու: Է՞լ ասեմ: Անբուժելի ռոմանտիկ եմ եղել և միաժամանակ՝ շեշտված սկեպտիկ: Հաշտեցրեք, եթե կարող եք: Իբրև գրասեր գրել եմ դեսից-դենից: Իբրև տնաբույս փիլիսոփա՝ շատ մտածել եմ անլուծելի խնդիրների մասին։ Հովհաննես Քաջազնունի   Հովհաննես Մաթևոսի Քաջազնունին (Իգիթխանյան) ծնվել է 1868 թվականի փետրվարի 1-ին, Ախալցխայում: Նրա տոհմանունն Իգիթխանյան էր։ Քաջազնունու […]

Կարդալ ավելին »

ՍԱՐԳԻՍ  ԹԵՐԶՅԱՆ

Հայերը Եթովպիայում բնակվել են անհիշալի ժամանակներից։ Այդ մասին բազում վկայություններ կան։ Բայց, առավել հետաքրքիր է պորտուգալացի միջնադարյան  պատմաբան և ժամանակագիր Գասպար Կորրեայի վկայությունը։ Նա եղել է Վասկո դա Գամայի արշավախմբի անդամներից։ Երբ պորտուգալացիներն ափ են իջել Մոզամբիկի տարածքում, տեղաբնակները տեսնելով սպիտակամորթների՝ բնավ չեն զարմացել։ Եվ նրանց պատմել են, որ ափից հեռու նրանց պես սպիտակամորթներ են […]

Կարդալ ավելին »

ՆԵՐՍԵՍ  ՊԱՏՐԻԿ

Հետագայում երախտապարտ իտալացիները կոթող կանգնեցրին նրա պատվին, ուր գրված է՝ «Իտալիան ազատագրվել է Ներսես Հայի շնորհիվ»։   Շատ հայեր են իրենց քաջությամբ օտար դրոշների համար կռվել և օտարի փառքը կերտել: Ամենանշանավորներից է համաշխարհային ռազմարվեստի պատմության անպարտելի գործիչներից մեկը՝ Ներսես Պատրիկը: Բյուզանդիայում ընդունված կարգ էր, որ եթե կայսրը հույն էր՝ փոխարքան պետք է հայ լիներ, և՝ […]

Կարդալ ավելին »

ՄՈՒՇ

Արարատյան դիցաբանության համաձայն՝ հայոց սիրո և գեղեցկության դիցուհին՝ Աստղիկը, ամեն առավոտ Մշո դաշտ է իջնում, մերկանում, որպեսզի լողանա Արածանի սրբազան գետի ջրերում: Հայոց երկրի պատանիները հավաքվում են, որպեսզի տեսնեն գեղեցկության աստվածուհու մերկությունը: Սակայն Աստղիկը մուշով է պատում չորս դին, քանզի բարեպաշտ աստվածուհու մերկությունը պատկանում է միայն իր սիրեցյալին՝ ռազմի աստված Վահագն Վիշապաքաղին: Եվ այդ պատճառով […]

Կարդալ ավելին »

ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ  Զ  ՍՍԵՑԻ

Հովհաննես Զ Սսեցի կաթողիկոսի (1203-1221) ծննդյան թվականն ու վայրն անհայտ են: Հայտնի է սակայն նրա ծագումը: Ապագա կաթողիկոսը Հեթումյան արքայական տոհմից էր. նա որդին էր Լամբրոնի իշխան Կոստանդին Օշինյանի:   Պատանի հասակից ապագա կաթողիկոսը վանք է մտել և հոգևոր կրթություն ստացել: Չափահաս դառնալով՝ Հովհաննես Սսեցին նախ նշանակվեց Արքակաղնի, ապա՝ Դրազարկի վանքի վանահայր: Երկար ծառայելուց հետո […]

Կարդալ ավելին »

ԲԱՅԱԶԵՏ

Բայազետի հայերը, ովքեր հանուն ռուսական շահերի բազմիցս զենքի էին դիմել, անկարող եղան պաշտպանել իրենց կյանքն, արժանապատվությունը: Առանց զենք գործածելու՝ կոտորվեցին: Այժմ էլ քաղաքի վերին՝ Զանգեզուր թաղամասում, կարող եք տեսնել 1918 թվականին կոտորված հայերի տների ավերակները… Հայոց Դարոյնք քաղաքը՝ ներկայիս Բայազետը, գտնվում է Մասիս լեռան հարավ-արևմտյան մասում՝ Ծաղկանց լեռների ամենաբարձր գագաթի՝ Թոնդուրեկ լեռան հյուսիսային լանջերին: 1441 […]

Կարդալ ավելին »