Հրատարակած գրքեր

Նեղոց. պատմություն և բանահյուսություն- Երևան 2011 Հացը լեռներում. Հայոց տոները- Երևան 2012 Լոռվա ժպիտներ- Երևան 2012 Միքայել Արամյանց- Երևան 2012 Ուդուլի- Երևան 2013 Խորոված- Երևան 2013 Միքայել Արամյանց. Կյանքի և գորխունեության դրվագներ- Երևան 2013 Մարգագետնից խոհանոց. Տատիկի գաղտնիքները- Երևան 2013 From the meadows to kitchen. Grandmother’s secrets – Yerevan 2013 Ախթալա. Հայերեն, ռուսերեն, անգլերեն, գերմեներեն, […]

Կարդալ ավելին »

ԳՆԹՈՒՆԻՆԵՐ

Գնթունիների իշխանական տոհմը զգալի դերակատարություն է ունեցել միջնադարյան Հայաստանի քաղաքական, ռազմական կյանքում։ Պատմահայր Մովսես Խորենացու հաղորդման համաձայն՝ Գնթունիները նախարարական պատիվ են ստացել դեռևս՝ հայոց Վաղարշակ արքայի կողմից, ով Գնթունիների նահապետ Ձեռես իշխանին նշանակել է հայոց արքունիքի զգեստավորման գործակալ։ Նրանց տիրույթները նախապես ընդգրկում էին Գեղարքունիքի հյուսիսային հատվածը։ Հետագայում, Գնթունիերի տոհմային կալվածքը Այրարատ աշխարհի Նիգ գավառն էր։ […]

Կարդալ ավելին »

ԳԱԳԻԿ Բ ԲԱԳՐԱՏՈՒՆԻ

1041 թվականին մահացան Բագրատունյաց արքայատոհմի երկու գահակալները՝ թուլակամ Հովհաննես-Սմբատ Գ արքան (1020-1041) և նրա եղբայրը՝ Աշոտ Դ (1021-1041)։ Հայոց շահնշահ Հովհաննես-Սմբատ Գ ժառանգ չուներ․ նրա Երկաթ անունով որդին մահացել էր մանկահասակ տարիքում։ Ժառանգական իրավունքով Անվո գահը և Շահնշահի տիտղոսը պետք է անցներ Աշոտ Դ որդուն՝ 18-ամյա Գագիկին։ Սակայն քաղաքական խառնակ իրավիճակի պատճառով նա թաքնված էր։ […]

Կարդալ ավելին »

ՎԱՐԱԳԱՎԱՆՔ

Վարագավանքը Արևմտյան Հայաստանում թերևս ամբողջությամբ պահպանված եզակի վանական համալիրներից է։ Գտնվում է Վասպուրականում, Վարագա լեռան ստորոտում՝ արևմտյան լանջին գտնվող Վարագ գյուղում, Վան քաղաքից 10 կմ արևելք։ Այժմ հայտնի է նաև թուրքերեն Յեդիքիլիսե (Յոթ վանք) անվամբ։ Թովմա Արծրունու պատումի համաձայն, դեռևս Դ դարում, Գրիգոր Պարթևն այստեղ, Ահևական գյուղից վերև, Վահևունիների մեհյանների տեղում կառուցել է Սուրբ Հռիփսիմե […]

Կարդալ ավելին »

ԱՇՈՏ ՄՍԱԿԵՐ ԲԱԳՐԱՏՈՒՆԻ

Հայոց միջնադարյան պատմության մեջ միշտ չէ, որ թագավորական իշխանություն ենք ունեցել։ Հաճախ մեր հայրենիքը գտնվել է օտարի տիրապետության տակ։ Սակայն եղել են դեպքեր, երբ օտարի տիրակալությունն անվանական բնույթ է կրել և Հայաստանը թեև չունենալով թագակիր իշխանավոր, բայց ունենալով արժանավոր առաջնորդ եղել է լիարժեք անկախ երկիր։ Նման արժանավոր ու հզոր գործիչներից է նաև Ը-Թ դարերի հայոց […]

Կարդալ ավելին »

ՍՅՈՒՆԻ ՎԱՆՔ

Սյունի վանքը գտնվում է Սիսիան քաղաքում։ Կառուցվել է Զ դարի վերջին։ Եկեղեցին Ավան-Հռիփսիմեատիպ ոճի կառույց է։ Միջանկյալ երեք քառորդ խորշերով, քառախորան, չորս անկյուններում ավանդատներով հորինվածք ունի։ Մուտքերը երկուսն են՝ արևմտյան և հարավային։ Եկեղեցին կառուցված է սրբատաշ կապտավուն բազալտով, եռաստիճան որմնախարսխի վրա։ Գմբեթի տասներկունիստանի թմբուկը զարդարված է կամարաշարով, քիվերը՝ հյուսածո զարդաքանդակով, գմբեթակիր կամարները հենվում են ոլորազարդ […]

Կարդալ ավելին »

538-539 ԹՎԱԿԱՆՆԵՐԻ ՀԱՅՈՑ ԱՊՍՏԱՄԲՈՒԹՅՈՒՆԸ ԲՅՈՒԶԱՆԴԻԱՅԻ ԴԵՄ

387 թվականին Մեծ Հայքի թագավորությունը բաժանվեց երկու մասի։ Արևմուտքում՝ հռոմեական տիրակալության տակ գահ բարձրացավ Արշակ Գ (378/387-389), իսկ արևելքում՝ պարսկական տիրակալության տակ՝ Խոսրով Դ (385-388)։ Արևելյան Հայաստանում թագավորական իշխանությունը պահպանվեց մինչև 428 թվականը, իսկ Արևմտյան Հայաստանում․․․ շուտով գրվեց Հայաստանի պատմության ամենաամոթալի, Սև էջերից մեկը։ Հայոց Արշակ Գ արքան իր երկիրը կտակեց Հռոմին, հրաժարվեց հայոց գահից, […]

Կարդալ ավելին »

ԱՎԱՆԻ ԿԱԹՈՂԻԿԵ ԵԿԵՂԵՑԻ

  Ավանը միջնադարում հարուստ ու ճոխ բնակավայր է եղել՝ պատմական Կոտայք գավառի կազմում։ Ծովի մակերևույթից բարձր է 1260 մետր։ Ճիշտ է, Ավանի Կաթողիկեն ավելի վաղ կառույց է, քան Վաղարշապատի Սուրբ Հռիփսիմեն, բայց վերջինս զգալիորեն մեծ է իր ծավալներով, այդ պատճառով, ճարտարապետական այս ոճը պատմության մեջ մտավ Հռիփսիմեատիպ բնորոշմամբ։ Ավանի Կաթողիկեն  միջնադարյան ճարտարապետության մեջ առաջին քառախորան, […]

Կարդալ ավելին »

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՎՃԱՐԱԾ ԲՆԱՀԱՐԿԻ ՄԱՍԻՆ

Ժ դարի արաբ մատենագիր Ջահշիարիի հարկացուցակում նշված է Հայաստանից գանձվող հարկերի տեսակներն ու չափերը։ Ահավասիկ, Հաայաստանը խալիֆայությանն ամեն տարի որպես բնահարկ տալիս էր ,,մահֆուրա,, գորգեր՝ քսան հատ, գունազարդ գործվածքներ՝ 580 կտոր, աղած, մշակված ձուկ՝ 10 հազար լիտր, տառեխ՝ 10 հազար լիտր, 30 բազեներ, 200 ջորի։ Արաբ մատենագիրը նշում է, որ մահֆուրա էր կոչվում Կարին քաղաքում […]

Կարդալ ավելին »

Կյուրիկյանների և Վիրա-աբխազական թագավորության հարաբերությունների պատմությունից

XI դարի կեսերին, Անիի անկումից հետո, Բագրատունյաց տոհմում առաջնության համար պայքար էր ընթանում Տաշիր-Ձորագետի Կյուրիկյան և հզորացող Վիրա-աբխազական թագավորությունների միջև: Կյուրիկյան թագավորությունը Դավիթ Անհողինի (990-1048/50 ) և նրա հաջորդի` Կյուրիկե II-ի (1048/50-1089) գահակալման առաջին շրջանում գտնվում էր հզորության գագաթնակետին: Կյուրիկյաններին հաջողվել էր իրենց ենթարկել Տփխիսի ամիրայությունը[1], Կախեթի թագավորությունը,  ուր 1038 թ-ին գահ բարձրացավ Դավիթ Անհողինի […]

Կարդալ ավելին »

ՀԱԿՈԲ  ՄԵՂԱՊԱՐՏ

1513 թվականին, Վենետիկում Հակոբ Մեղապարտի ջանքերով տպագրվեց հերթական գիրքը՝ ,,Պատարագատետրը,, որի հիշատակարանում տպագրիչը գրեց. «Այս սուրբ տառերը գրվեցին 1513-ին Վենեժ աստվածապահ քաղաքում, որ է Վենետիկ՝ Ֆրանկստան, Մեղապարտ Հակոբի ձեռքով, Ով որ կարդա, թող մեղքերիս թողություն խնդրի աստծուց»: Մինչ այդ՝ 1512 թվականին, նույն երախտավորի ջանքերով լույս տեսավ առաջին հայոց տպագիր գիրքը՝ ,,Ուրբաթագիրքը,, որում ցավոք, հիշատակարան չկար, […]

Կարդալ ավելին »

ՀԱՅԱՍԱ ԱԶԶԻ

Առաջավոր Ասիայում կարևոր դերակատարություն ունեցած երբեմնի այս զորեղ պտությանը խորհրդային պատմագիտությունը սոսկ ցեղային միություն էր կոչում, շեշտելով նաև, որ մեր՝ հայերիս ինքնանունն առաջացել է Հայասա–Ազզիից: Սակայն շատ խորհրդային պատմաբաններ փորձել են կասկածի տակ դնել Հայասայի հայկական պետություն լինելու փաստը։ Իրականում, երկրի անունն անգամ անվիճելիորեն փաստում է Հայասայի հայկականությունը։ Հայ արմատն է և խեթերեն Սա վերջածանցը։ […]

Կարդալ ավելին »

ԱՆՍԿԶԲՈՒՆՔԱՅԻՆԸ

Հայոց իշխան Ատատ Խոռխորունին նախ միացավ 595 թվականի Սմբատ Բագրատունու ապստամբությանը՝ ընդդեմ Բյուզանդիայի և Պարսկաստանի, ապա, դավաճանելով ապստամբներին, ծառայության անցավ Բյուզանդիայում՝ կայսերական բանակում։ Տարիներ անց, հայկական զորագնդերով Թրակիայում քաջագործություններով աչքի ընկավ ու ստացավ պատրիկի բարձր աստիճան։ Նա իր 70 զինակիցներով մայրաքաղաք է հրավիրվում, բարձր պատիվների արժանանում։ Սակայն, հետագայում, իշխանը Սև ծովի նավահանգիստներից մեկում նավ է […]

Կարդալ ավելին »

ԳՐԻԳՈՐ  Թ  ՄՈՒՍԱԲԵԿՅԱՆՑ

Գրիգոր Թ Մուսաբեկյանցն ամենայն հայոց վերջին կաթողիկոսն էր, որ աթոռակալեց Կիլիկիայում։ Նա էլ իր բարոյական նկարագրով ու հակահայ կեցվածքով չէր տարբերվում իր նախորդներից․․․ Գրիգոր Թ Մուսաբեկյանցի ծննդավայրը և ծննդյան թվականն անհայտ է: Ինչպես իր նախորդները, սա էլ իր վարքով ու էությամբ ոչ միայն չէր վայելում հայության սերն ու հարգանքը, այլև  հեղինակազրկված էր: Նրա կաթողիոսական իշխանությունը […]

Կարդալ ավելին »

ԶՈՒԼ  ՂԱՌՆԱՅՆ

Զուլ Ղառնայնի անունն այսօր հայտնի է միայն Հնդկաստանում։ Եվ ցավոք, քչերը գիտեն, որ այս տաղանդավոր  մարդը հայ է։ Նրա կյանքը նման է հեքիաթի և արկածներով է լի։ Հայերը Հնդկաստան ելումուտ են արել վաղնջական շրջանից։ Իսկ գաղութներ հիմնել  են 16-րդ դարից սկսած։ Մեծ Մողոլների տիրակալ Շահ Ագբարը հայերին մեծ արտոնություններ շնորհեց, առանց մաքս առևտրու անելու և […]

Կարդալ ավելին »

ՉՍՏԱՑՎԵՑ

388 թվականին, վարած անկախ քաղաքականության պատճառով, պարսիօց Շապուհ Գ արքան գահազուրկ է անում հայոց Խոսրով Գ արքային և հրամայում նրան կալանել, Անհուշ բերդը նետել։ Խոսրովի հետ կալանավորում են նաև իշխան Գազավոն Կամսարականին։ Երբ գերյալներին Պարսկաստան են քշում, նրանց ազատելու համար հայոց իշխաններ Շավարշ Կամսարականն ու Պարգև Ամատունին 700 զինվորներով հարձակվում են պարսիկների վրա։ Կռվում սպանվում […]

Կարդալ ավելին »

ԽԱՂԲԱԿՅԱՆՆԵՐ

Խաղբակյանների տոհմը ծագում է Արցախի Խաչեն գավառից, քանզի պատմիչների հավաստմամբ, մեզ հայտնի առաջին զորականը այս տոհմից հենց կոչվել է Խաղբակ Խաչենցի: Նա սերում է Խաչենի Վախթանգյան անվանի տոհմից, որն էլ, իր հերթին, սերում է քաջն Առանշահիկներից: Մեզ հայտնի առաջին Խաղբակյանների՝ Խաղբակ Ա, Դլենի, Խաղբակ Բ նստավայրը Խաչենի Մեծառանք շրջանում էր՝ Դեռաքար գյուղում։ Սակայն խաղբակյաններն աստիճանաբար […]

Կարդալ ավելին »

ՎԱՂԱՐՇ  Բ

-Ուրիշները լոկ ապրել են, բայց ես ասում եմ, բայց ես ասում եմ, որ սա մահից հետո էլ ապրում է իր բարի անունով, քան շատերը թույլ թագավորներից: Մովսես Խորենացի   Մեր թվարկության սկզբին հայոց հզորագույն Արտաշեսյան թագավորությունն անկում ապրեց: Հայաստանն անցավ Հռոմի գերիշխանության տակ: Սակայն այդ վիճակը կարճ տևեց, քանզի 52 թվականին սկսված երկարատև պատերազմի արդյունքում […]

Կարդալ ավելին »

Մակար Բարխուդարյանը հայի անտարբերության մասին

-Այնքան անհոգ ու անտարբեր ենք, որ չգիտենք, թե ինչ հնություններ կան մեր հայրենիքում՝ մեր նախնիներից մեզ ավանդ մնացած․ չգիտենք, թե պատմական փշրանաց ինչ հիշատակարաններ կան թաքնված մեզ շրջապատող լեռների, ձորերի և դաշտերի մեջ․ չգիտենք, թե ազգային անցյալ պատմության մութ կետերը լուսաբանող ինչ արձանագրություններ կան ավերակ վանքերի և անապատների, մատուռների և եկեղեցիների, խաչարձանների և տապանաքարերի վրա […]

Կարդալ ավելին »

Թուրք – խորհրդային արշավանքը 1920 թվականին

1920 թվականի աշունը տագնապալի և ճակատագրական ժամանակաշրջան էր հայ ժողովրդի համար։ Հայաստանի հանրապետությունն անհավասար գոտեմարտի էր բռնվել թուրք հրոսակների դեմ։ Սեպտեմբերի 22-ին թուրքական զորքերը լայն ճակատով ներխուժեցին ՀՀ տարածք և գրավեցին Օլթին, Սարիղամիշը, Մերդենեկը, հոկտեմբերի 30-ին՝ առանց լուրջ դիմադրության՝ Կարսը, նոյեմբերի 7-ին՝ Ալեքսանդրապոլը։ ՀՀ կառավարությունն ստիպված էր ընդունել թուրքական վերջնագիրը և բանակցությունների նստել հաշտության համար։ […]

Կարդալ ավելին »

ՏՈՐՔ  ԱՆԳԵՂ

Ղազարոս Աղայանն այսպես է նկարագրում Տորք Անգեղին․ ․․․Տորքը չէր նման հասարակ մարդու, Այլ մի աժդահա և շատ ահարկու, Աչքերը կասես մի կապույտ ծով․ Ճաճանչավորված արևի լույսով․ Սև–սև ունքերը՝մութ ամպի նման՝ Բարդ–բարդ կուտակված աչքերի վրան․ Քիթը կորնթարդ իբրև մի բլուր, Ատամներն ուրագ, եղունգները թուր․ Կուրծքը կասենաս մի լանջ է լեռան, Մեջքը սարաժայռ, կռները գերան, Մի խոսքով՝ […]

Կարդալ ավելին »