ԵՂԵՌՆԻ ՆԵՐՔԻՆ ՊԱՏՃԱՌՆԵՐԸ

 

Եղեռնի հերթական տարելիցն է: Եղեռն, որ արդեն 102 տարի շարունակվում է: Միայն դերակատարներն են փոխվել:

Հերթական այս տարելիցի նախօրեին հայ հասարակությունը դարձյալ դասեր չքաղեց պատմությունից: Այս տարելիցին հայ հասարակությունը պատրաստվում է հերթական մեծ շոուին: Այո՛, ցավոք, ցեղասպանության զոհերի ոգեշնչման միջոցառումները հայության համար սոսկ շոու և թատերականացված միջոցառումներ են …

Քանզի, եթե դասեր չես քաղում քո պատմությունից՝ դու դատապարտված ես սոսկ սգալու…

Հերթական անգամ ջահերով երթ կանցկացնենք, մտովի Ստամբուլը արյան ծով կսարքենք, հաջորդ օրը ,,զինված,, ծաղիկներով, արևածաղկով ու գարեջրով՝ կգնանք դարձյալ մեր ,,տուրքը,, կմատուցենք միլիոնուկես սրբերին ու… ասես ոչինչ չի եղել՝ կապրենք մեր առօրեայով…

Իսկ եղեռնը շարունակվում է:

Եղեռնը չի դադարել ամբողջ 102 տարի: Քանզի մենք դասեր չքաղելով պատմությունից՝ չփորձեցինք անգամ մեր կենսակերպը, արժեհամակարգը փոխել:

Վաղը դարձյալ մենք կհայհոյենք մեզ թալանող, նվաստացնող, կեղեքող իշխանավորներին ու աչքներս ջուր կտրած կսպասենք հերթական 10,000 դրամին՝ գինը մեր պոռնկության: Վաղը դարձյալ տաքսու վարորդն իր 100-200 դրամը խաբեությամբ կպլոկի աշխատավորից, վաճառականը 100 գրամ կխաբի խանութում, ոստիկանն ու դատավորը դարձյալ կաշառք կվերցնեն, ուսուցիչը փոքրիկ մի նվերով ծույլ ու պորտաբույծ աշակերտին բարձր կգնահատի…

Եղեռնը շարունակվում է:

20-րդ դարի սկզբին, երբ հայության գլխին թուրքի յաթաղանն էր շողում՝ հայ մտավորականությունը Պոլսի ու Թիֆլիսի ակումբներում քեֆ էր անում՝ կտրված իրականությունից: Հայ գործարարն իր միլիոնանոց կարողություններով էր միայն տարված և Ստամբուլը, Թիֆլիսն ու Բաքուն էր շենացնում, հայ հոգևորականը որկրամոլ ու պիղծ իր վարքով սոսկ եկեղեցաշինությամբ էր տարված ու գռփելով, հայ քաղաքական միտքը ներքին գզվռտոցով ու թուրքի, ռսի հետ սիրախաղով էր զբաղված… այսօր էլ ոչինչ չի փոխվել:

Եղեռնը շարունակվում է:

Մենք պատմությունից դասեր քաղել չգիտենք: Դրա պատճառով տուժել ենք ու պիտի տուժենք:

Համոզված եմ՝ հարյուր հազարավոր այն քաղաքացիները, ովքեր ապրիլի 24-ին Ծիծեռնակաբերդ կայցելեն, նրանց ճնշող մեծամասնությունը չգիտի եղեռնի իրական պատճառների մասին:

-Մենք քրիստոնյա ենք, մենք թուրքին խանգառում էինք, մեզ ճնշում էին, մենք ապստամբեցինք այդ պատճառով մեզ ցեղասպանեցին, նմանատիպ անհեթեթություններ…

Ինչու՞ մեզ ցեղասպանեցին…. Ըստ իս՝ որովհետև մենք կամազուրկ, անպատիվ մի էթնոս էինք սոսկ… սրտի ցավով եմ փաստում. 1915 թվականին, ավելի, քան կես միլիոն քառակուսի կիլոմետր ընդգրկող պատմական մեր հայրենիքում թուրքի դեմ ապստամբեց… ընդամենը երեք քաղաք…

Եթե ողջ հայությունը պատվի ու արժանապատվության նույնքան զգացում ու կամք դրսևորեր, ինչպես վանեցին, շապինգարահիսեցին ու եդեսացին՝ Թուրքիայի հետքն անգամ չէր մնա….

Բայց… հնազանդ ստրուկի նման մենք համբերեցինք, որ մեր հարևանին թուրք ասկյարն ու քուրդ բաշիբոզուկը մորթեն, ապա գան մեր տուն…

Անպատիվ ու կամազուրկ մեր վարքն էր եղեռնի պատճառը: Եթե մենք այդչափ թուլակամ, անկազմակերպ ու անինքնասեր չլինեինք՝ ոչ մի թուրք, ոչ մի զորություն ի վիճակի չէին մեզ ցեղասպանել: Ի վերջո՝ Օսմանյակ կայսրության բնակչության շուրջ քառորդ մասը հայեր էին…. Հայեր, որ մոռացել էին իրենց ով լինելը, որոնց երակներում ցավոք, սառել էր հայկյան արյունը, ովքեր խաչից ու փողից անդին ոչ մի սրբություն չէին ճանաչում… Գրածս ընդհանրական է իհարկե… Եվ բացեք անցյալ դարասկզբի հայ մամուլը… գրածիս հավաստիքն այնտեղ կտեսնեք:

Եղեռնը շարունակվում է…

Եվ 102 տարի անց մենք, դասեր չքաղելով պատմությունից, դարձյալ ցեղասպանվում ենք:

Եվ ամբողջ 102 տարի մենք եղեռնի համար պատասխանատու և մեղավորներ փնտրեցինք, և գտանք թուրքի, ռուսի, ֆրանսիացու, անգլիացու մեջ, բայց ոչ երբեք մեր մեջ:

Մինչդեռ, եղեռնի ամենաառաջին մեղավորներն ինքներս ենք:

Փոքրիկ անդրադարձ. 18-19-րդ դարերում հայությունը հատվածաբար, կրկնում եմ՝ հատվածաբար, մի քանի անգամ ապստամբեց Թուրքիայում: Ցավոք, մենք մեր վերջին երկու հազար տարիների պատմության ընթացքում համաժողովրդական ապստամբություն երբեք չենք բարձրացրել, ո՛չ մի անգամ…

Եվ դարձյալ հայությունը հատվածաբա՛ր ապստամբեց, բայց ցավոք, ո՛չ ազգային անկախություն ձեռք բերելու համար: Հայը Օսմանյան Թուրքիայում ապստամբում էր… սոսկ, որպեսզի թուրքի տիրապետությունը փոխարինի մեկ այլ տիրապետությամբ՝ ռուսականով… Եվ միշտ ռուս-թուրքական պատերազմների ժամանակ մենք շարժումներ էինք սկսում հանուն… ռուսի… սա խոսուն փաստ է: Եվ ո՛չ մի համընդհանուր ժողովրդական ապստամբություն՝ հանուն ազգային պետականության կերտման:

Ի դեպ, եթե արցախյան պատերազմի տարիներին ասենք, ապստամբեին Ապարանի տարածաշրջանի քրդերը, մենք ինչպե՞ս կվարվեինք…. Փորձեք դատել սառը, և անաչառ պատասխան որոնել…

Եղեռնը շարունակվում է և նրա առաջին մեղավորներն ինքներս ենք, նոր միայն թուրքը, ռուսը, մյուսները…

Եղեռնը շարունակվում է և դեռ երկար կշարունակվի, քանի դեռ մենք մեր արժեհամակարգում հատվածականը՝ կրոնականը, կուսակցականը վեր ենք դասում համընդհանուր ազգային շահից: Եղեռնը դեռ երկար կշարունակվի, քանի դեռ մենք շիտակ չենք նայում մեր իսկ պատմությանն ու կեղծ հերոսների պաշտամունք ենք ձևավորել: Եղեռնը դեռ երկար կշարունակվի, քանի դեռ մենք ծախու ենք, եղեռնը դեռ երկար կշարունակվի, քանի դեռ մենք սեփական եսը խոնարհեցնել չգիտենք ընդհանուրի, ազգային շահի առջև, եղեռնը դեռ երկար կշարունակվի, քանի դեռ մեր արժեհամակարգում Հայը, Հայաստանը, Պատիվն ու Արժանապատվությունը անբեկանելի արժեքներ չեն…

 

Facebooktwittergoogle_pluslinkedin