ԶՈՒԼ  ՂԱՌՆԱՅՆ

Զուլ Ղառնայնի անունն այսօր հայտնի է միայն Հնդկաստանում։ Եվ ցավոք, քչերը գիտեն, որ այս տաղանդավոր  մարդը հայ է։

Նրա կյանքը նման է հեքիաթի և արկածներով է լի։

Հայերը Հնդկաստան ելումուտ են արել վաղնջական շրջանից։ Իսկ գաղութներ հիմնել  են 16-րդ դարից սկսած։ Մեծ Մողոլների տիրակալ Շահ Ագբարը հայերին մեծ արտոնություններ շնորհեց, առանց մաքս առևտրու անելու և իր տիրույթներ ազատ ելումուտ անելու շնորհ տվեց։

Հայերն այստեղ մեծ  ու ազդեցիկ պաշտոններ են վարել։ Ահավասիկ, հայուհի Հուլիանան եղել է շահի պալատական բժշկուհին, Միր Ադըլը՝ երկրի բարձրագույն դատավորը։ Հայուհի էր Ագբարի կանանցից մեկը՝ Մարիամ Զագանի Բեգումը։

Ագրայում է ապրել ու գործել նաև Միրզա Ալեքսանդր Ջուլ Ղառնայնը։

Ասում են, Արևելքի հզոր Մեծ Մողոլ կայսրության ահեղ տիրակալ Աբգարը սիրում էր ծպտված շրջել Հնդկաստանում։ Քաշմիրում շրջելիս նա հանդիպում է Նոր Ջուղայից այստեղ ժամանած Հակոբ անունով հայ վաճառականի և հյուրընկալվում նրան։ Հակոբն իր հարկի տակ սիրով ընդունում է տիրակալին և հայկական ճոխ ընդունելություն կազմակերպում։ Երեկոյի ժամանակ հյուրի համար երգում է հայազգի վաճառականի որդին, ով մինչ այդ արդեն հասցրել էր ուշիմությամբ ու շնորքով գրավել տիրակալի ուշադրությունը։ Հակոբի որդու ձայնն այնպես է գրավում Շահ Աբգարին, որ նա ի վերջո հայտնելով իր ով լինելը, հայ վաճառականին առաջարկում է որդեգրել իր տաղանդավոր որդուն։

Հայրը համաձայնվում է, և Աբգարը որդեգրում է հայազգի պատանուն։ Նա պատանուն անվանակոչեց Զուլ Ղառնայն, որ նշանակում է երկեղջյուր։

Թվում է՝ ծիծաղելի անուն է․․․ հնում, մահմեդականների մոտ, եղջյուրը համարվել է իմաստության և շնորհքի խորհրդանիշ; Եվ երկեղջյուր անվանակոչելով պատանուն՝ Տիրակալն ընդգծել է նրա բազում շնորհներն ու իմաստությունը։ Ի դեպ․ երկեղջյուր ժամանակին կոչվել է նաև Ալեքսանդր Մակեդոնացին։

Զուլ Ղառնայնը հասակ առավ Մեծ Մողոլների արքունիքում։ Նա յուրացրեց տեղի բարքերն ու սովորությունները; Դարձավ լավ վարչարար, կառավարիչ։ Հոգեհայրը՝ Աբգարը, իր հոգեզավակին վստահեց անչափ կարևոր Հուգելիի և Փենջաբի շրջանների կառավարումը։ Հայազգի պաշտոնյան նաև քաջ էր ու պատերազմիկ․ աչքի ընկավ բազում ճակատամարտերում։

Սակայն պատմությանը Զուլ Ղառնայնը հայտնի դարձավ ոչ որպես զորավար կամ վարչարար։ Նա պատմության մեջ իր անունն անմահացրեց որպես պոետ։

Ավելին․ արդեն հասուն տարիքում, Զուլ Ղառնայնը լքեց ծառայությունը, թողեց բոլոր պաշտոններն ու կոչումները, իրեն նվիրեց արվեստին՝ երգին ու երաժշտությանը։

Ի դեպ, նրա շատ ստեղծագործություններ այժմ տեղ են գտել հնդկկան ,,Ռագմալներ,, բանաստեղծությունների ու երգերի ժողովածուի մեջ։

Զուլ Ղառնայնը նաև դրամատուրգ էր և ասմունքող։

Մեծ Մողոլների ահեղ տիրակալ Շահ Ջահանգիրն իր հուշերում գրել է.,, Զուլ Ղառնայը Իսկանդարի՝ այն հայ մարդու երեխան է, որին բախտ վիճարկվեց ծառայության մտնելու Աքբարի մոտ: Նա հանդիսանում է հնդկական երգերի վարպետ կատարող: Նրա բանաստեղծությունների եղանակը խիստ ինքնատիպ են: Այս ստեղծագործությունները հաճախ կատարում էին ինձ համար՝ արժանանալով իմ հավանությանը,,:

Ի դեպ, Զուկ Ղառնայնը ստեղծագործել է պարսկերեն լեզվով, որ այդ ժամանակներում Արևելքում արվեստի լեզուն էր համարվում։

Շահ Ջահանգիրն էլ հովանավորում էր Զուլ Ղառնայնին։ Վերջինս տիրակալին ներբողներ էր ձոնում, իսկ տիրակալն իր պալատական բանաստեղծին պարգևատրում էր առատաձեռն։ Միայն մեկ ներբողի համար բանաստեղծը տիրակալից որպես պարգև ստացել է 4000 ռուփի՝ հսկայական մի կարողություն այն ժամանակների համար։

Սակայն շուտով Շահ Ջահանգիրը երես է թեքում իր սիրելի պալատական երգչից։ Բանն այն է, որ երբ շահը նախաձեռնեց պետության մայրաքաղաքը Ագրայից Շահջհանաբադ տեղափոխելու գործը, նրա մասին գրված նոր ներբողում Զուլ Ղառնայնը փառաբանեց աստծուն՝ շահի հաջողությունների մի բաժինը ,,վերագրելով,, աստծուն։

Շահը նեղացավ․ բոլոր պալատականների ներկայությամբ փնովեց Զուլ Ղառնայնին և ասաց․ -Բոլոր հաղթանակների համար Շահ Ջահանգիրը պարտական է միայն Շահ Ջահանգիրին։

Շահն ստիպում է, որ Զուլ Ղառնայնը իր բոլոր ստեղծագործություններից ջնջի աստծու անունն ու այն փոխարինի իր անվամբ։

 

Վահէ Լոռենց

 

Facebooktwittergoogle_pluslinkedin